(بسمه تعالی)

طرح ترویجی راهکارهای مقابله با خشکسالی

چکیده

ایران جز کشورها خشک و نیمه خشک دنیا می باشد با میانگین بارندگی 250 میلی متر که درسالهای آبی که اکنون به 211 میلی متر کاهش پیدا کرده و از آنجا که کشاورزی جز تولیدات تجدید شونده می باشد و بیش از 40 درصد جمعیت کشور بصورت مستقیم و یا غیر مستقیم از این محل کسب درآمد می نمایند لذا وارد نمودن اراضی خشک و بخصوص بکار بردن شیوه ها و تکنولوژی های نوین از اهمیت ویژه ای برخوردار است لذا در طی این طرح در مناطق تابعه استان با توجه به شدت خشکسالی درآن راهکارهایی را بصورت اجرایی و آموزش در جهت تبدیل پتانسیل های بالقوه به بالفعل اجرا می گردد .                                           

مقدمه :

                پتانسیل های بالقوه بخش کشاورزی کشور بیانگر ظرفیت بسیار بالایی برای مدیریت خشکسالی وصرفه جویی آب بخش کشاورزی است که در این میان رابطه بین میزان مصرف آب و میزان تولید کشاورزان سطح استان بیانگر ظرفیت عملیاتی موجود در راستای دستیابی به افزایش راندمان آبیاری به میزان بیش از 90% و تولید بیشتر و بهتر و مدیریت مبارزه با علف های هرز در جهت ایجاد کشاورزی پایدار با رعایت اصول ایجاد محصول سالم می باشد .                                                                           

با توجه به اینکه 5/84 درصد سطح كشور خشك است، كار اصلاح مصرف در كشور امري حياتي است به طوري كه اين موضوع از برنامه‌هاي عادي خارج و به برنامه‌اي اساسي تبديل شده است. كاهش بارندگي در ابعادي وسيع كشور را فرا گرفته و در برخي نقاط كشور خشكسالي فوق‌العاده استثنايي وجود داشت و در برخي نقاط بين 31  تا 51 درصد كاهش بارندگي وجود داشت. با توجه به اينكه 92 درصد آب كشور در كشاورزي مصرف مي‌شود، میبایست یک نگاه خود‌كنترلي در مصرف  و اعمال نظام تعرفه‌اي و اقتصادي در اصلاح الگوي مصرف نقش مهمي دارد.                                                                               

با توجه به خشکسالی های چند سال اخیر و عرض های جغرافیایی که استان در ان قرار گرفته بسیاری از شهرستانهای ما با معضل کم آبی روبرو است این موضوع از دو منظر قابل بررسی می باشد :                                                                          

1 – خشکسالی و بالطبع آن پایین رفتن سطح ایستابی آب باعث شور شدن آب و بالطبع آن خاک می باشد  که این امر می تواند باعث کاهش عملکرد محصولات و در نهایت باعث خارج شدن اراضی کشاورزی از مقوله تولید می باشد.                                                                                                        

2- کاهش عملکرد و کم شدن دامنه تولید محصولات کشاورزی منجر به عدم توجیه اقتصادی کشاورزی در مناطق مورد نظر شده که درنهایت باعث مهاجرت نیروی فعال از آن مناطق به حاشیه شهرها شدخ که این موضوع منجر به ایجاد معضلات اجتماعی گردیده است                                                              

3 – کاربرد تکنولوژی های برتر که در دنیا و در ایران کار های تحقیقاتی و اجرایی در مورد آنها انجام گرفته می تواند عملا پتانسیل تولید را در آن مناطق بالابرده که این امر می تواند باعث تحول اقتصادی در منطقه و درمجموع می تواند باعث اشتغال زایی و توسعه اقتصادی را بهمراه داشته باشد.                                  

با توجه به وظیفه ترویج بعنوان یک پل ارتباطی چند سویه که بین بخشهای تحقیقاتی و بهره برداران دارد راهکارهایی نظیر موارد ذیل جهت انتقال سوژه های نوین به بهره برداران وجود دارد که از آن موارد میتوان به عناوین ذیل اشاره نمود:

1 – آموزشهای ترویجی

2 – انتقال یافته های تحقیقاتی

3 – طرحهای تحقیقی ترویجی و تطبیقی

4- مزارع نمایشی ترویجی

5 – بازدیدهای آموزشی ترویجی

6 – تولیدات سمعی و بصری

اهداف طرح آموزشهای ترویجی مدیریت خشکسالی :

1  -  آموزشهای ترویجی وترویج گشت گیاهان مقاوم به خشکی  و شوری. گیاهانی همچون سورگوم ، نوترو فید(ارزن علوفه ای و........                                                                                   

2- با توجه به حضور گسترده شرکت های خدمات مشاوره ای بالغ بر 110 شرکت در پهنه سطح استان و حضور کارشناسان مجرب و تحصیل کرده در این بخش جهت اجرای پروژه های مقابله با خشکسالی در سطح وسیع توسط این شرکت ها گامهای بلندی در مدیریت خشکسالی استان  و حرکت به سمت تحقق طرحهای خشکسالی انجام خواهد شد.                                                                                                            

3- ترویج  گیاهان با پایه کشت بافت در زمینه های باغی ،زراعی و مرتعی که با توجه به شرایط محیط خشک تهیه شده باشد از جمله سیب زمینی باتا ، پایه های مالینک درختان سیب و....به منظور کشت زراعی و باغی ومنابع طبیعی به منظور افزایش عملکرد وجلوگیری از پیشروی بیابان در عرصه های کشاورزی                                                                                                                

4 – ترویج  انتقال یافته های تحقیقاتی با توجه به شرایط خاص اقلیمی استان                                

5 – آموزش بهره بردارن بخش کشاورزی جهت مقابله با خشکسالی و جلوگیری از ایجاد خسارات بیشتر به بهره برداران                                                                                                  

6 – با توجه به ادواری بودن خشکسالی در کشور و بالطبع آن خسارت وارده داشتن سایتی در ترویج استان جهت مقابله با خشکسالی الزام آور است                                                                    

7- بکار بردن تکنیک های نوین آبیاری جهت بالا بردن راندمان آبیاری(WTC) وهمچنین استفاده از آبهای شور و قلیایی با استفاده از تکنیک های نظیر اسمز معکوس RO)) آبیاری تحت فشار کشت های هیدروپونیک و...

8- ترویج و آموزش استفاده از سیستمهای آبیاری تحت فشار با هدف کاهش مصرف آب کشاورزی

9- آشنایی بهره برداران و کشاورزان با با نتایج کاهش مصرف آب با استفاده از تسطیح لیزری  که میزان آب صرفه جویی شده در هر هکتار تسطیح دقیق اراضی کشاورزی   10  در صد معادل 1200 متر مکعب و مجموعا 6 میلیون متر مکعب خواهد بود.

10 -با توجه به برنامه پیش بینی شده جهت انجام آبیاری تحت فشار تا پایان سال 1388 در سطح 18 هزار هکتار می باشد 99 میلیون متر مکعب آب صرفه جویی و ذخیره خواهد شد که با ترویج و آموزش کشاورزان و بهره برداران می توان این میزان سطح را به دو برابر افزایش داد.